De Limburgse gastvrijheid en de rijke historie van Maastricht en haar synagoge

Mosa trajectum is de Latijnse naam voor Maastricht, en betekent letterlijk ‘oversteek bij de Maas’. De Romeinen bouwden er de eerste brug over de Maas. In boeken uit de veertiende eeuw zijn losse bladen met Hebreeuws schrift aangetroffen, de oudste overblijfselen van de Joodse gemeenschap in Maastricht en tevens in Nederland. toen in de Franse tijd de Maastrichtse Joden dezelfde rechten kregen als hun stadsgenoten, kwamen er bouwplannen voor de synagoge. Deze werd op 21 augustus 1840 feestelijk in gebruik genomen.

In het centrum van Maastricht kun je alles lopend bekijken. Maastricht is geen heel grote stad, maar wel rijk aan historie en ik denk dat het stadsbestuur haar handen vol heeft aan het onderhouden van de vele monumentale gebouwen, waarvan een aantal is gebouwd met mergelsteen. In de Middeleeuwen woonden er al Joden in Maastricht. De oudste vermelding dateert uit 1295. Aangenomen wordt dat de Joden rond 1370, op het hoogtepunt van de pestepidemie, uit Maastricht zijn verdreven, zoals ook elders gebeurde. In tegenstelling tot West-Nederland, waar vanaf het eind van de zestiende eeuw bloeiende Joodse gemeenschappen ontstonden, was er in Maastricht en elders in de Zuidelijke Nederlanden in deze periode vrijwel geen Joodse aanwezigheid, omdat hier het Spaanse vestigingsverbod voor Joden streng werd gehandhaafd. Ook na de aansluiting van de stad bij de Republiek der Verenigde Nederlanden in 1632 bleef het voor Joden lastig zich hier te vestigen. Met name de gilden spanden zich in om het aantal Joden tot een minimum te beperken. Joden werden alleen in de stad toegelaten als zij economisch voordeel brachten.

Gelijke rechten

Begin achttiende eeuw woonden er weer aantoonbaar Joden in Maastricht. Door een geruchtmakende moord, gepleegd door een Joods liefdespaar in 1712, verslechterde de positie van de Joden in Maastricht opnieuw. Diverse Joodse families vestigden zich daarna elders onder andere in de naburige dorpen Meerssen en Eijsden, op een half uur fietsafstand van Maastricht. Pas in de Franse tijd kregen de Maastrichtse Joden dezelfde rechten als alle andere stadsbewoners. De Joodse gemeenschap liet bouwplannen maken en zamelde geld in voor de bouw van een nieuwe synagoge. De synagoge werd gebouwd op een voormalig kloosterterrein van de kapucijnen op de hoek van de Bogaardenstraat en deCapucijnengang, een terrein dat in 1838 door de gemeente gratis ter beschikking werd gesteld. Het ontwerp was van stadsbouwmeester en tekenleraar Mathijs Hermans, die eerder de verbouwing van het klooster Calvariënberg tot ziekenhuis en de verbouwing van de Tweede Minderbroederskerk tot rechtbank had geleid. De synagoge is gebouwd in neoclassicistische stijl, net als de zogenaamde ‘waterstaatskerken’ uit dezelfde tijd.

Vernieling en herstel

In 1840, het jaar waarin de nieuwe synagoge werd opgeleverd, telde de Joodse gemeente van Maastricht 375 leden. Na 1870 liep het aantal Joden in Maastricht en Limburg terug. Eind jaren 30 nam de Joodse bevolking weer sterk toe. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog telde de Joodse gemeente van Maastricht ruim 500 zielen. Slechts ongeveer 120 daarvan overleefden de sjoa. Sinds 2012 worden op diverse plaatsen in Maastricht Stolpersteine geplaatst ter herinnering aan de vermoorde medeburgers. Na de deportatie van de Maastrichtse Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de synagoge door de Duitse bezetter geconfisqueerd en als opslagplaats gebruikt. Een groot deel van de inventaris werd vernield. Wel konden deTorarollen tijdig in veiligheid worden gebracht. In 1965 bleek dat ook het archief van de Joodse gemeente Maastricht behouden was. Amerikaanse soldaten hielpen na de bevrijding van Maastricht in september 1944 mee de ergste chaos in de synagoge op te ruimen. De eerste jaren werd de naastgelegen vergaderzaal als gebedsruimte gebruikt. Vanaf 1952 werden weer diensten gehouden in de provisorisch herstelde synagoge. Van 1964 tot 1967 werd de synagoge onder leiding van architect Gerard Snelder gerestaureerd, waarna het gebouw op 24 september 1967 opnieuw plechtig in gebruik werd genomen.

Sinds 1986 zijn de Joodse gemeenten van Heerlen, Sittard en Roermond samengevoegd in de NIHS-Limburg. Vier jaar later werd het 150-jarig bestaan van de gemeente gevierd, waarbij een plaquette werd onthuld. Op dit moment telt de Joodse gemeente Limburg een kleine honderd leden en vrienden. Rabbijn Ya’akov Shapiro was de afgelopen veertien jaar de bezielende gemeente-rabbijn. Onlangs keerde hij terug naar de Verenigde Staten en nu is de Joodse gemeente druk bezig met de aanstelling van een nieuwe rabbijn. Wanneer dit rond is, zullen er weer wekelijks sjoeldiensten plaatsvinden. Zorg dat je er eens één bijwoont, de hartelijke gemeente verwelkomt haar gasten!

bron:Medienne Post

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Laat een reactie achter