Verslag uit Mariupol

Het nieuws werd deze week beheerst door de herdenking van de MH17-ramp. Dat het nog altijd niet pluis is in Oost-Oekraïne, is bekend. Opperrabbijn Jacobs helpt Joden uit het rampgebied te vertrekken naar Israël.

Een van de laatste Jiddisch sprekende Oekrainse Joden

Aaron Mendel Cohen is 36 jaar, getrouwd en vader van drie kinderen. Beroep: rabbijn. In het Oost-Oekraïense Mariupol. Hij heeft een vreemde opdracht: zijn Joodse gemeente afbreken. Mariupol is een stad waar het geschut van Russisch gezinde separatisten aan de ene kant, en soldaten van het Oekraïense leger aan de andere, bij voortduring te horen is. Sinds het begin van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne in 2014 zijn meer dan vierhonderd van Cohens gemeenteleden naar Israël vertrokken. Uit de gehele regio zijn het er enige duizenden. Hij is ervan doordrongen dat hij dadelijk, dankzij zijn eigen inzet, zijn rabbinale positie kwijt is. Vorig jaar vertelde rabbijn Mendel dat de bevolking van Mariupol ‘de Russische bevrijders’ stond op te wachten. Tevergeefs, want Mariupol werd niet geannexeerd. Nu, een jaar later, is de publieke opinie veranderd: meer pro-Oekraïne en anti-Rusland.

Vlijtige Oekraïners

Tijdens dit zoveelste bezoek aan Oekraïne bespeur ik wederom geen antisemitisme. Ik word niet nagekeken of uitgescholden. Is het er dus niet? Wel, iedere Oekraïner kent de uitdrukking: ‘Als er geen water uit de kraan komt, hebben de Joden het opgedronken’. En de tegenstanders van de huidige president verkondigen zo luid ze kunnen dat hij een Joodse opa had. Los van de grote cultuurverschillen tussen Oost- en West-Oekraïne, die al erg ingewikkeld zijn, zit het land in een zware economische crisis. De aanhoudende oorlog versluiert mogelijkerwijs een diepgeworteld antisemitisme. Maar de tweeduizend massagraven uit de Tweede Wereldoorlog dat het land kent, waarin heel veel Joden liggen, spreken boekdelen. De meeste hebben geen markering. En is er een verwijzing, dan valt daarop vooral te lezen dat de fascisten de moordenaars waren. Geen woord over vlijtige Oekraïners die de nazi’s veel werk hebben bespaard. Het bekendste massagraf is Babi Yar, even buiten Kiev, maar er zijn er dus veel en veel meer. Zoals in Zaparoche. De 20.000 Joden die werden opgeroepen om daar naar de synagoge te gaan, kwamen allen; met hun gebedsriemen en gebedsmantels. Wat rest is een massagraf met een imposant monument.

Zalfje

En ook is er een massagraf even buiten Mariupol, in Agrobaza. Maria Verskun (87) heeft het als meisje van elf eind oktober 1941 zien en horen gebeuren. De Joden van Mariupol werden opgeroepen om met medeneming van hun kostbaarheden naar Agrobaza te gaan. Ze kwamen, waarschijnlijk vol goede moed. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was het immers het Duitse leger geweest dat Oekraïne kwam bevrijden van het communisme en dat de Joden beschermde tegen de pogroms. Het massagraf is pas kortgeleden in kaart gebracht. Het is tien meter breed en elf kilometer lang, ‘rustplaats’ voor 70.000 slachtoffers, onder wie 16.000 Joden. Maria heeft sinds 1941 gezwegen, ze kon er nooit over spreken. Nu vertelt zij dat ze het gekerm nooit uit haar hoofd heeft kunnen krijgen: kogels voor de volwassenen en een zalfje op de lippen van de kleine kinderen. Ze huilt, ze beeft, ze kreunt. Na haar unieke getuigenis dat zij met ons deelde in haar armoedige huisje, gaan we naar het massagraf. Hier moesten de Joden hun kleren neerleggen, vertelt ze hevig geëmotioneerd. En daar werden ze afgeschoten. Onder begeleiding van soldaten met honden kwamen ze aangelopen. Een meisje van ongeveer een jaar is later tussen de bosjes gevonden en bij een tante van Maria grootgebracht. Niemand weet wie haar echte ouders waren. De Joodse gemeenschap van Mariupol gaat nu met financiële steun van Christenen voor Israël en medewerking van de lokale autoriteiten, een markering aanbrengen. Er komt een gedenkwand met daarop een kleine duizend Joodse namen, want van de overige slachtoffers zijn zelfs de namen vermoord. Maar de overgebleven Joden vertrekken hier. Richting Israël.

Bron: NIW: 5777 37

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Laat een reactie achter